Trong các căn hộ chung cư hay nhà ống diện tích khiêm tốn tại các đô thị Việt Nam, việc dành riêng một phòng đọc sách rộng rãi là điều xa xỉ với hầu hết các gia đình. Sách thiếu nhi thường bị xếp chen chúc trên những kệ cao ngang tầm với của người lớn, chỉ nhìn thấy phần gáy sách mảnh khảnh với những dòng chữ bé xíu. Hậu quả là trẻ hiếm khi chủ động với tay lấy sách, bởi vì đối với trẻ nhỏ, những gì không nhìn thấy rõ mặt tranh thì gần như không tồn tại.
Thói quen đọc sách của trẻ chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi môi trường thị giác trực tiếp. Một góc đọc nhỏ nhưng được thiết kế thông minh, thân thiện với chiều cao và tâm lý trẻ thơ sẽ tạo ra sức hút tự nhiên hơn bất kỳ lời nhắc nhở nào của cha mẹ.
Tầm quan trọng của kệ sách xoay mặt bìa phía trước
Trẻ em dưới tám tuổi tư duy chủ yếu qua hình ảnh và màu sắc. Bìa sách thiếu nhi luôn là một tác phẩm hội họa thu nhỏ, được các họa sĩ trau chuốt để khơi gợi cảm xúc tò mò nhất. Khi bạn xếp sách theo kiểu truyền thống (chỉ để lộ gáy sách), cuốn sách bị tước đi chín mươi phần trăm sức hút trực giác.
Kệ sách xoay mặt bìa phía trước (front-facing bookshelf hay kệ sách kiểu Montessori) là giải pháp mang tính cách mạng cho góc đọc trẻ em:
- Vừa tầm mắt và tầm với: Chiều cao tối đa của tầng kệ trên cùng chỉ nên ngang tầm ngực hoặc tầm mắt của con (khoảng 60 đến 90 centimet đối với trẻ mầm non). Trẻ có thể tự do bước đến, ngắm nghía từng trang bìa rực rỡ và tự tay rút cuốn sách mình yêu thích mà không cần bắc ghế nguy hiểm hay phải gọi người lớn giúp đỡ.
- Số lượng sách vừa phải: Mỗi tầng kệ chỉ nên trưng bày từ ba đến bốn cuốn sách thay vì nhồi nhét hàng chục cuốn. Quá nhiều sự lựa chọn cùng lúc sẽ gây ra hiện tượng tê liệt quyết định (decision paralysis), khiến trẻ cảm thấy bối rối và nhanh chóng bỏ đi.
Bạn có thể tham khảo thêm nguyên tắc lựa chọn tựa sách phù hợp theo từng độ tuổi tại bài viết về cách chọn sách cho trẻ dưới 3 tuổi để bài trí những cuốn sách có kích cỡ bìa hài hòa nhất.
Tận dụng khoảng trống: góc ban công kín, chân cầu thang và mép tường phòng ngủ
Bạn không cần một góc phòng vuông vắn để làm nơi đọc sách. Hãy quan sát ngôi nhà của mình và tìm kiếm những "khoảng chết" bị lãng quên:
- Góc chân tường cạnh tủ quần áo hoặc cửa sổ: Chỉ cần gắn hai đến ba thanh gờ để sách bằng gỗ thông (loại gờ hẹp bề sâu chỉ khoảng 8 đến 10 centimet), bạn đã tạo ra một bức tường sách nghệ thuật tuyệt đẹp mà không hề chiếm dụng diện tích sàn nhà.
- Khu vực dưới gầm cầu thang: Gầm cầu thang trong nhà phố thường tối và bí. Tuy nhiên, nếu lắp thêm một dải đèn LED ánh sáng ấm và đặt một tấm đệm êm, đây sẽ trở thành một "hang sách" bí mật mà bất kỳ đứa trẻ nào cũng say mê chui vào khám phá.
- Góc ban công có rào chắn an toàn: Ánh sáng tự nhiên và luồng gió trời là chất xúc tác tuyệt vời cho những buổi đọc sách cuối tuần. Đảm bảo ban công có lưới an toàn tuyệt đối và rèm che nắng di động trước khi bố trí góc ngồi cho bé.
Gợi ý vật phẩm tạo sự ấm cúng (Cozy nook):
Một tấm thảm nỉ dày hoặc chiếu cói êm ái, hai chiếc gối ôm hình đám mây hoặc thú cưng, và một chiếc giỏ mây đựng chăn mỏng là đủ để biến một góc sàn gạch lạnh lẽo thành ốc đảo thư giãn. Khi cơ thể trẻ được nâng đỡ êm ái, sự tập trung sẽ duy trì được lâu hơn.
Tiêu chuẩn chiếu sáng và chỗ ngồi thoải mái cho lưng trẻ
Thị lực của trẻ em đang trong giai đoạn hoàn thiện nên cực kỳ nhạy cảm với nguồn sáng kém chất lượng. Đèn đọc sách tại góc đọc cần đáp ứng các tiêu chuẩn cơ bản:
Ưu tiên ánh sáng trắng ấm hoặc vàng nhạt (nhiệt độ màu từ 3500K đến 4000K), độ rọi đạt tiêu chuẩn tối thiểu 300 đến 500 lux. Tránh các loại bóng đèn có hiện tượng nhấp nháy tần số thấp (flicker) khiến mắt trẻ nhanh mỏi. Nguồn sáng cần được bố trí chiếu từ phía trên xuống hoặc từ bên vai không thuận của trẻ để tránh bóng bàn tay đổ đè lên trang sách khi bé chỉ tay.
Về chỗ ngồi, trẻ nhỏ thường thích ngồi bệt trên sàn hơn ngồi ghế cứng. Tuy nhiên, cần có điểm tựa lưng êm ái (tựa vào tường hoặc đệm lười) để giữ cột sống của con ở tư thế thẳng tự nhiên, không bị gù lưng hay cúi gập cổ sát trang giấy.
Cơ chế luân chuyển sách định kỳ hai tuần một lần
Theo khái niệm kinh điển về tổ chức thư viện, một không gian sách sống động là không gian luôn vận động. Nếu bạn để nguyên ba mươi cuốn sách trên kệ suốt sáu tháng, con sẽ dần xem chúng như một phần của hình nền tĩnh và không còn hứng thú mở ra nữa.
Hãy áp dụng cơ chế luân chuyển sách (book rotation):
Cất phần lớn sách vào một chiếc thùng carton hoặc tủ kín đặt ở nơi khác. Trên kệ trưng bày của bé chỉ giữ lại khoảng mười đến mười hai cuốn xoay quanh các chủ đề bé đang quan tâm. Cứ sau mười ngày hoặc hai tuần, hãy cùng con dọn kệ, cất năm cuốn cũ vào kho và lấy ra năm cuốn khác. Khi một cuốn sách cũ xuất hiện trở lại sau vài tháng vắng bóng, trong mắt trẻ, nó lại trở thành một câu chuyện hoàn toàn mới mẻ và hấp dẫn.
Góc đọc ấm áp này cũng là không gian hoàn hảo để cả nhà duy trì mười lăm phút đọc to buổi tối và làm bàn đạp khuyến khích con chuẩn bị cho những chuyến đi trải nghiệm tại thư viện công cộng lớn của thành phố.
Bài viết cùng chủ đề cha mẹ nên đọc: