Chọn sách theo độ tuổi ·

Giúp trẻ tiểu học chuyển từ truyện tranh sang sách nhiều chữ: lộ trình từng bước

Khi bước vào lớp một đến lớp ba, khoảng cách giữa một cuốn truyện tranh vui nhộn và một cuốn tiểu thuyết thiếu nhi dày cộp có thể khiến trẻ sợ hãi. Đây là cách bắc những nhịp cầu êm ái để con tự tin bước qua.

Học sinh tiểu học đọc sách chương hồi có tranh minh họa : Tác giả: FramaKa (CC BY-SA 4.0 qua Wikimedia Commons).

Bước ngoặt chuyển đổi từ sách tranh (picture book) sang sách nhiều chữ (chapter book) là giai đoạn khiến nhiều phụ huynh có con học tiểu học trăn trở nhất. Ở lớp mầm non, con rất thích nghe đọc truyện, nhưng khi vào lớp một, lớp hai, được yêu cầu tự đọc một trang sách toàn chữ đen kịt, con nhanh chóng mệt mỏi, uể oải và xin chuyển sang xem hoạt hình hoặc chỉ chọn những cuốn truyện tranh ngắn.

Sự chững lại này không đồng nghĩa với việc con lười biếng hay trí tuệ kém cỏi. Đây là phản ứng tâm lý tự nhiên khi năng lực giải mã mặt chữ của mắt chưa đuổi kịp tốc độ tư duy hình ảnh của não bộ. Nếu cha mẹ nóng vội ép con đọc những tác phẩm kinh điển quá dày, con sẽ dễ sinh ra ác cảm lâu dài với việc đọc.

Vì sao trẻ sợ những trang sách toàn chữ đen kịt

Khi đọc một cuốn sách tranh, tranh minh họa cung cấp đến bảy mươi phần trăm bối cảnh, hành động và cảm xúc của nhân vật. Trẻ chỉ cần đọc lướt vài dòng chữ là đã nắm trọn vẹn câu chuyện. Ngược lại, khi đối diện với trang sách chữ thuần túy, não bộ của trẻ phải cùng lúc thực hiện ba nhiệm vụ nặng nề:

Quá trình này tiêu tốn rất nhiều năng lượng tinh thần. Khi con nói "Con mỏi mắt quá" hay "Cuốn này chán lắm", thực chất con đang muốn nói rằng "Bộ não của con đang bị quá tải".

Nhóm sách cầu nối: kích cỡ phông, khoảng cách dòng và tranh minh họa chen giữa

Để không làm đứt gãy niềm say mê đọc, giải pháp then chốt là đưa cho con nhóm sách cầu nối (bridge books hay early chapter books). Đây là thể loại sách được thiết kế chuyên biệt cho độc giả nhỏ tuổi đang tập đọc độc lập, với các tiêu chuẩn mỹ thuật rất khắt khe:

Các tác phẩm tiêu biểu của nền văn học thiếu nhi Việt Nam và sách dịch cho lứa tuổi này có thể tìm thấy tại các nhà xuất bản uy tín như Nhà xuất bản Trẻ hay Kim Đồng, với những câu chuyện gần gũi về trường lớp, bạn bè, đồng quê và loài vật.

Phương pháp đọc tiếp sức: cha mẹ đọc một trang, con đọc một trang

Đừng vội buông tay hoàn toàn khi con vừa biết đọc chữ. Việc chuyển từ đọc to cùng con mỗi ngày sang con tự đọc độc lập cần một giai đoạn đệm gọi là "đọc tiếp sức" (buddy reading):

Mỗi tối, hai cha con hoặc hai mẹ con ngồi cạnh nhau, cùng mở cuốn sách chữ ra. Cha mẹ sẽ đọc to một trang, sau đó con sẽ đọc to trang tiếp theo. Trong lúc cha mẹ đọc, con được thư giãn nghe ngóng và nắm bắt mạch cốt truyện. Khi đến lượt con đọc, con không bị cảm giác cô độc giữa biển chữ vì biết luôn có người lớn ngồi bên cạnh hỗ trợ.

Dần dần, khi thấy con đọc trơn tru và hứng thú hơn, bạn có thể chuyển tỷ lệ thành: cha mẹ đọc một trang, con đọc hai trang, rồi tiến tới để con tự đọc hết chương và chỉ kể lại cho bạn nghe những chi tiết con tâm đắc nhất.

Kinh nghiệm xử lý khi con gặp từ lạ khó hiểu

Khi con vấp phải một từ ngữ mới, đừng ngắt lời con ngay lập tức để giải thích như giáo viên chấm bài. Hãy để con đọc hết cả câu văn, sau đó nhẹ nhàng hỏi: "Theo con, trong câu này từ đó có nghĩa là gì?". Khả năng đoán nghĩa từ vựng dựa vào ngữ cảnh xung quanh là một trong những kỹ năng đọc hiểu quan trọng nhất mà trẻ cần rèn luyện.

Đừng kỳ thị truyện tranh: tận dụng truyện tranh làm bước đệm đọc

Một sai lầm rất phổ biến là cấm tiệt con đọc truyện tranh vì cho rằng truyện tranh làm cùn mòn tư duy ngôn ngữ. Trên thực tế, các nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại về truyện tranh chỉ ra rằng lời thoại trong truyện tranh thường chứa nhiều từ ngữ biểu cảm, thành ngữ sinh động và cấu trúc câu gãy gọn.

Thay vì cấm đoán, hãy đặt ra quy ước lành mạnh: con có thể đọc truyện tranh sau khi đã hoàn thành một chương sách chữ, hoặc cuối tuần cả nhà cùng đến phòng đọc thiếu nhi tại thư viện công cộng để con tự do lựa chọn cả sách chữ lẫn truyện tranh. Khi được tôn trọng sở thích, trẻ sẽ không nảy sinh tâm lý lén lút hay chống đối.

Khen ngợi nỗ lực hoàn thành thay vì tốc độ đọc

Tốc độ đọc của mỗi đứa trẻ là hoàn toàn khác nhau. Có bé thích đọc chậm rãi, ngẫm nghĩ từng câu; có bé lại muốn đọc thật nhanh để biết cái kết. Đừng bao giờ so sánh con với bạn bè cùng lớp hay anh chị em trong nhà.

Hãy khen ngợi sự kiên trì của con: "Mẹ rất tự hào vì hôm nay con đã tự mình đọc hết cả một chương dài năm trang mà không bỏ cuộc giữa chừng!". Sự khích lệ đúng lúc của cha mẹ chính là liều thuốc tinh thần nuôi dưỡng lòng tự tin, giúp con dần xem việc đọc sách như một niềm vui tự thân suốt những năm tháng cắp sách đến trường. Đồng thời, bạn cũng có thể tham khảo thêm các bước kéo trẻ ra khỏi màn hình tivi và điện thoại để tạo thêm không gian yên tĩnh cho con tập trung đọc sách.

Bài viết cùng chủ đề cha mẹ nên đọc: